แผนปฏิบัติการจัดการความหลากหลายทางชีวภาพ พ.ศ. 2558-2559

ยุทธศาสตร์ที่ 2 อนุรักษ์ และฟื้นฟูความหลากหลายทางชีวภาพ

แผนปฏิบัติการ
เป้าหมาย
ภายในปี พ.ศ. 2559 ลดอัตราการสูญเสียแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ รวมทั้งพื้นที่ป่าไม้ และระบบนิเวศชายฝั่ง
ภายในปี พ.ศ. 2559 การบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครองและระบบนิเวศมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้นเพื่อดำรงไว้ซึ่งความสามารถในการให้บริการทางนิเวศ
ภายในปี พ.ศ. 2559 ชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคามและชนิดพันธุ์เฉพาะถิ่นมีสถานภาพการอนุรักษ์และการจัดการที่ดีขึ้น
ตัวชี้วัด

1 อัตราการสูญเสียแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติมีแนวโน้มลดลง

2 จำนวนโครงการฟื้นฟูระบบนิเวศที่เสื่อมโทรม อย่างน้อยจังหวัดละ 1 โครงการ

3 ชนิดพันธุ์ที่ใกล้สูญพันธุ์ และชนิดพันธ์ุเฉพาะถิ่น อย่างน้อย 5 ชนิด มีจำนวนประชากรเพิ่มขึ้น

4 ประกาศพื้นที่คุ้มครองทางทะเลเพื่อสนับสนุนการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งอย่างน้อย 1 แห่ง

5 พื้นที่คุ้มครองที่มีอยู่ผ่านการประเมินประสิทธิภาพอย่างน้อยร้อยละ 30

6 มีพื้นที่ป่าไม้ไม่น้อยกว่าร้อยละ 40 ของพื้นที่ประเทศ

มาตรการ
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
2.1.1.1 ประเมินสถานภาพ/ศักยภาพของระบบนิเวศและศึกษาวิเคราะห์ผลกระทบให้ครอบคลุมทุกมิติ เพื่อวางแผนการจัดการพื้นที่ให้เหมาะสม และสร้างกระบวนการยอมรับของชุมชนและสาธารณชน 1. ประเมินสถานภาพ/ศักยภาพของระบบพื้นที่คุ้มครองประเภทต่างๆ และวิเคราะห์ผลกระทบให้ครอบคลุมทุกมิติในการสร้างกระบวนการยอมรับควบคู่กับการให้ความรู้
2.1.1.2 ส่งเสริมการวิจัยทางวิทยาศาสตร์ที่ช่วยส่งเสริมการจัดการพื้นที่คุ้มครองอย่างมีประสิทธิภาพ 1. สำรวจและจัดตั้งพื้นที่คุ้มครองที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง - ความเชื่อมโยงของระบบนิเวศแนวปะการัง หญ้าทะเลและป่าชายเลนในบริเวณอ่าวไทย - สำรวจและจัดตั้งพื้นที่คุ้มครองที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง (ไลเคน)
2.1.1.3 สนับสนุนการศึกษาสำรวจและวิจัยที่ส่งเสริมการอนุรักษ์ระบบนิเวศตามธรรมชาติและองค์ประกอบของความหลากหลายทางชีวภาพในระบบนิเวศต่างๆ 1. สำรวจติดตามตรวจสอบประเมินสถานภาพและจัดทำฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพในระบบนิเวศต่างๆ - ติดตามตรวจสอบการเปลี่ยนแปลงของสถานภาพความหลากหลายทางชีวภาพในระบบนิเวศกองหินใต้น้ำบริเวณอ่าวไทย - สำรวจและจัดทำฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพของระบบนิเวศลุ่มน้ำ ปากแม่น้ำ แนวปะการัง หญ้าทะเล และเกาะ
2. สำรวจและจัดทำฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ
3. สำรวจจัดจำแนกและประเมินสถานภาพของชนิดพันธุ์ไม้ป่าในพื้นที่อนุรักษ์และจัดทำระบบฐานข้อมูลตามบัญชีรายชื่อชนิดพันธุ์ที่ใกล้สูญพันธุ์ - โครงการประเมินสถานภาพไม้หวงห้ามที่ถูกคุกคามในสภาพที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ
2.1.1.4 เพิ่มประสิทธิภาพการป้องกันรักษาป่าเชิงรุก 1. จัดหาและเพิ่มขีดความสามารถเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการสำรวจประเมินสถานภาพ ตรวจสอบติดตามการเปลี่ยนแปลงสภาพป่า
2. สร้างเครือข่ายความร่วมมือ ตรวจสอบสิทธิครอบครองในพื้นที่ป่าไม้ และจัดทำระบบฐานข้อมูล
2.1.1.5 พัฒนาสมรรถนะของบุคลากร เครือข่ายภาคประชาสังคมเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมาย ในกระบวนการป้องกันและปราบปรามการฝ่าฝืนกฎหมายว่าด้วยป่าไม้ 1. อบรมบุคลากรที่เกี่ยวข้องให้มีความรู้ความเข้าใจและสามารถใช้กฎหมายระเบียบปฏิบัติ หลักการทางรัฐศาสตร์และสังคมศาสตร์ในกระบวนการป้องกันและปราบปรามการฝ่าฝืนกฎหมายว่าด้วยป่าไม้ รวมทั้งกฎหมายคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย
2.1.1.6 พัฒนาระบบและจัดตั้งพื้นที่คุ้มครองเพิ่มเติมในการคุ้มครองพื้นที่ที่มีระบบนิเวศ พิเศษเฉพาะรวมถึงชนิดพันธุ์ที่หายากอย่างมีประสิทธิภาพ 1. จัดทำมาตรการคุ้มครองเพิ่มเติมและกำหนดเขตพื้นที่อนุรักษ์ในระบบนิเวศเปราะบางและวางกรอบแนวทางการดำเนินงานเพื่อเชื่อมต่อระบบนิเวศ (corridor)
2.1.1.7 จัดให้มีระบบหรือช่องทางการมีส่วนร่วมของชุมชน ประชาชน หรือผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในการรับฟังความคิดเห็น เพื่อนำมาจัดทำแผนงานกำหนดมาตรการ ในการบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครองและถิ่นอาศัย 1. สนับสนุนและผลักดันให้เกิดการมีส่วนร่วมของผู้เกี่ยวข้องในการจัดทำแผนงานมาตรการในการบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครองและถิ่นอาศัยในระดับท้องถิ่น
2.1.1.8 ฟื้นฟูความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่กำหนด 1. กำหนดพื้นที่เป้าหมาย/ชุมชนที่มีความเสื่อมโทรมด้านความหลากหลายทางชีวภาพเป็นโมเดล ภาคละ 1 พื้นที่ (5 พื้นที่)
2. ดำเนินงานฟื้นฟูสภาพชุมชน/สังคม/สิ่งแวดล้อม โดยเน้นด้านการใช้พลังงาน/การคมนาคม/อุตสาหกรรมท้องถิ่น
2.1.1.9 จัดทำฐานข้อมูลภูมิสารสนเทศความหลากหลายทางชีวภาพด้านต่างๆ ของประเทศ เพื่อวางแผนอนุรักษ์ ฟื้นฟู และเฝ้าระวังรักษาระบบนิเวศ ชนิดพันธุ์ และพันธุกรรมที่มีความสำคัญ 1. จัดทำฐานข้อมูลภูมิสารสนเทศความหลากหลายทางชีวภาพด้านการประมงให้มีความครบถ้วนและเป็นปัจจุบันอีกทั้งสามารถบูรณาการและเชื่อมโยงกันได้ระหว่างหน่วยงาน
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
2.1.2.1 ดำเนินการปกป้องคุ้มครอง อนุรักษ์ ฟื้นฟูและบริหารจัดการความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่ลุ่มน้ำ โดยเฉพาะระบบนิเวศที่โดดเด่นมีความสำคัญต่อชุมชนได้รับการคุ้มครอง จากต้นน้ำถึงปลายน้ำแบบบูรณาการโดยการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน และเร่งรัดการฟื้นฟูพื้นที่ต้นน้ำที่เสื่อมโทรมให้กลับคืนความสมบูรณ์โดยดำเนินการตามแนวพระราชดำริ 1. กำหนดหลักเกณฑ์แนวทางการจัดการและเงื่อนไขการใช้ประโยชน์ให้เหมาะสมสอดคล้องกับศักยภาพพื้นที่โดยบูรณาการและมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน
2.1.2.2 เตรียมความพร้อมเพื่อรองรับผลกระทบที่การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่มีต่อระบบนิเวศ 1. รวบรวมความรู้เรื่องผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อความหลากหลายทางชีวภาพ และพื้นที่ชุ่มน้ำ จำแนก ระบุ งานวิจัยที่จำเป็นและจัดทำมาตรการบรรเทาและเยียวยา
2. กำหนดนโยบายระยะยาวของประเทศไทยเกี่ยวกับการการปรับตัวและบรรเทาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อความหลากหลายทางชีวภาพ
3. จัดประชุมหารือและวางกรอบการดำเนินงานและเสนอแนะนโยบายเพื่อจัดการดูแลความหลากหลายทางชีวภาพและลดผลกระทบที่เกิดจากกิจกรรมที่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
4. จัดตั้งคณะผู้เชี่ยวชาญเพื่อศึกษาและให้คำแนะนำ/ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการดำรงรักษาความหลากหลายทางชีวภาพให้สามารถช่วยสนับสนุนวัฏจักรของน้ำได้อย่างยั่งยืน
2.1.2.3 ฟื้นฟูระบบนิเวศโดยเฉพาะระบบนิเวศที่เสื่อมโทรมทั่วประเทศ 1. สำรวจพื้นที่ชุ่มน้ำ พื้นที่ป่า พื้นที่การเกษตร พื้นที่รกร้างว่างเปล่าทั่วประเทศเพื่อกำหนดแนวทางฟื้นฟู
2. โครงการเฉลิมพระเกียรติ “ปลูกต้นกล้า ป่าต้นน้ำ ถวายพ่อ” (พื้นที่เขื่อนที่ได้รับพระราชทานนาม 9 แห่ง) (บำรุงรักษา)
3. บูรณะฟื้นฟูและคุ้มครองพื้นที่ป่าอนุรักษ์ในเขตพื้นที่สวนป่าเศรษฐกิจ เพื่อดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก
4. สนับสนุนโครงการนำร่องที่เกี่ยวข้องกับแนวทางและกลไกการดำเนินงานลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการทำลายป่าและความเสื่อมโทรมของป่าในประเทศกำลังพัฒนา (REDD+)
5. จัดทำแผนปฏิบัติการร่วมภาครัฐ ภาคธุรกิจเพื่อปลูกป่า ฟื้นฟูแม่น้ำ ลำคลอง หนองบึง ไร่นาร้าง เพื่อฟื้นฟูความหลากหลายทางชีวภาพโดยคำนึงถึงการใช้ชนิดพันธุ์พื้นเมืองเป็นหลัก
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
2.1.3.1 จัดทำมาตรการเชิงนโยบายกฎหมายและการจัดการรวมถึงแผนการปกป้องคุ้มครอง และฟื้นฟูชนิดพันธุ์พื้นเมือง ตลอดจนแหล่งที่อยู่อาศัยดังกล่าวโดยให้ลำดับความสำคัญกับชนิดพันธุ์ที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ ใกล้สูญพันธุ์ และใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง 1. จัดทำมาตรการ/แผนการคุ้มครองและฟื้นฟูพืชและสัตว์ในทะเบียนรายชื่อชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคามของประเทศไทย
2.1.3.2 ส่งเสริมและสนับสนุนโดยการเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ ตลอดจนฝึกอบรมให้ความรู้แก่ชุมชนท้องถิ่นและผู้เกี่ยวข้อง และจัดตั้งเครือข่ายเพื่อดูแล คุ้มครองและฟื้นฟูชนิดพันธุ์พื้นเมือง 1. จัดตั้งเครือข่ายคุ้มครองชนิดพันธุ์พื้นเมืองที่ถูกคุกคามโดยชุมชนมีส่วนร่วม ควบคู่กับการเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ให้ความรู้
2.1.3.3 ส่งเสริมบทบาทการดำเนินงานของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการดำเนินงานด้านอนุรักษ์ ฟื้นฟู และปกป้องคุ้มครองชนิดพันธุ์พืชและสัตว์นอกถิ่นที่อยู่อาศัย 1. จัดทำโปรแกรมการอนุรักษ์และฟื้นฟูชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคามนอกถิ่นที่อยู่อาศัย รวมถึงการนำกลับคืนสู่ธรรมชาติ - แผนงานอนุรักษ์ วิจัย เพาะขยายพันธุ์และฟื้นฟูสัตว์ป่า : เลียงผา เต่าบก กวางผา กบทูด ละมั่ง อึ่งกราย กบอกหนาม พญาแร้ง แร้งเทาหลังขาว ไก่จุก และสัตว์เลื้อยคลานกลุ่ม Varanidae - แผนงานนำสัตว์ป่าคืนสู่ธรรมชาติ : นกกระเรียนพันธุ์ไทย เต่าบก กวางผา นกตะกรุม - โครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูพันธุกรรมไม้หวงห้ามที่ถูกคุกคามนอกถิ่นอาศัย - โครงการขยายพันธุ์ไม้ป่าและการคืนพันธุกรรมสู่ถิ่นเดิม - โครงการบริหารจัดการเมล็ดพันธุ์ไม้ป่าในสภาพถิ่นเดิม
2. การเก็บรักษาเชื้อจุลินทรีย์ทางปศุสัตว์
3. โครงการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางด้านปศุสัตว์
4. อนุรักษ์พันธุกรรมสัตว์พื้นเมืองไทยและใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนด้วยเทคโนโลยีชีวภาพ
5. โครงการผลิตลูกพระโคจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ด้วยเทคโนโลยีชีวภาพ
6. จัดตั้งศูนย์วิจัยความหลากหลายทางชีวภาพด้าน ปศุสัตว์
7. ปรับปรุงพันธุ์และอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพพืชอาหารสัตว์
8. อนุรักษ์พันธุ์สัตว์พื้นเมืองนอกถิ่นอาศัยโดยเทคโนโลยีชีวภาพ
9. อนุรักษ์พันธุ์สัตว์พื้นเมืองนอกถิ่นอาศัยในหน่วยงานภาครัฐและเกษตรกร
10. อนุรักษ์และฟื้นฟูประชากรในระบบนิเวศของพรรณไม้ที่เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์
11. คืนกล้วยไม้สู่แหล่งกระจายพันธุ์ในธรรมชาติโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน
12. โครงการอนุรักษ์กล้วยไม้แบบบูรณาการ - กิจกรรมศึกษาและสำรวจกล้วยไม้ - กิจกรรมราไมเคอร์ไรซ่าในกล้วยไม้ - กิจกรรมกล้วยไม้ในสภาพปลอดเชื้อ - กิจกรรมพัฒนาศักยภาพในการปลูกเลี้ยงกล้วยไม้ป่าแบบมีส่นร่วมของชุมชนบ้านปงไคร้ จ. เชียงใหม่ เพื่อการอนุรักษ์อย่างยั่งยืน - กิจกรรมทะเบียนเครื่องหมายพันธุกรรมกล้วยไม้ไทย - กิจกรรมธนาคารเมล็ดพันธุ์กล้วยไม้ไทย
13. ศึกษาการขยายพันธุ์ไม้ป่าหายากใกล้สูญพันธุ์เพื่อการอนุรักษ์และนำคืนสู่ธรรมชาติ
14. โครงการอนุรักษ์และขยายพันธุ์พืชที่ถูกคุกคามและเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ในสภาพปลอดเชื้อ
15. โครงการอนุรักษ์กล้วยไม้ไทย (รองเท้านารี หนวดฤาษี รองเท้านารีปีกแมลงปอ สกุลสิรินธรเนีย สกุลเอื้องดินใบไผ่ เอื้องมือชะนี ฟ้ามุ่ย) และปลูกเลี้ยงฟื้นฟูประชากรในระบบนิเวศโดยการอบรมชุมชน
16. โครงการสำรวจความหลากหลายของชนิดพันธุ์และนิเวศวิทยาของแมลงปอในภาคเหนือของประเทศไทย เพื่อจัดทำพิพิธภัณฑ์แมลงสวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิตติ์
17. โครงการศึกษาความหลากหลายทางพันธุกรรมของกล้วยไม้ฟ้ามุ่ยที่เกิดจากการผสมพันธุ์ในรูปแบบต่างๆ
18. โครงการศึกษาการตั้งถิ่นฐานของราไมคอไรซาร์หลังปล่อยฟ้ามุ่ยในสภาพกึ่งธรรมชาติ
19. โครงการอนุรักษ์เพื่อสนองพระราชดำริ: การศึกษาชีววิทยา นิเวศวิทยาและอนุกรมวิธานของหิ่งห้อย เพื่อการอนุรักษ์โดยมีส่วนร่วมของชุมชน
20. โครงการอนุรักษ์ฟื้นฟูระบบนิเวศหิ่งห้อยป่าชายเลนด้วยความร่วมมือกับชุมชนท้องถิ่นเพื่อการท่องเที่ยวที่ยั่งยืน
2.1.3.4 สนับสนุนงานวิจัยและติดตามการเปลี่ยนแปลงชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคามเพื่อการอนุรักษ์ชนิดพันธุ์ 1. อนุรักษ์กล้วยไม้ไทย (รองเท้านารี หนวดฤาษี รองเท้านารีปีกแมลงปอ สกุลสิรินธรเนีย สกุลเอื้องดินใบไผ่ เอื้องมือชะนี ฟ้ามุ่ย) และปลูกเลี้ยงฟื้นฟูประชากรในระบบนิเวศโดยการอบรมชุมชน
2. ศึกษาวิจัยชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ - ไลเคน - โครงการจัดสร้างแปลงอนุรักษ์พันธุกรรมไม้ในสภาพถิ่นเดิม - โครงการศึกษาการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างป่าไม้และพลวัตรของระบบนิเวศป่าไม้เนื่องมาจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
3. ศึกษาชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคามในแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ
4. อนุรักษ์และขยายพันธุ์พืชที่ถูกคุกคามและเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ในสภาพปลอดเชื้อ
2.1.3.5 ดำเนินการฟื้นฟูชนิดพันธุ์ในแหล่งน้ำธรรมชาติที่ถูกคุกคาม และมีประชากรลดลง 1. เพาะและขยายพันธุ์เพื่อเพิ่มจำนวนสัตว์น้ำและพืชน้ำที่อยู่ในสถานภาพถูกคุกคามในธรรมชาติ เพื่อความสมดุลของระบบนิเวศ
2. จัดลำดับความสำคัญและวางมาตรการในการฟื้นฟูระบบนิเวศสำคัญ
2.1.3.6 ส่งเสริมและสนับสนุนให้ความรู้แก่ชุมชนท้องถิ่นและผู้เกี่ยวข้อง และจัดตั้งเครือข่ายเพื่อดูแล ปกป้องคุ้มครองและฟื้นฟูชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคามในแหล่งน้ำธรรมชาติ 1. จัดตั้งเครือข่ายชุมชนเพื่อดูแล ปกป้องคุ้มครองและฟื้นฟูชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคาม
2. โครงการเขตอนุรักษ์พันธุ์ปลา ประชามีสุข (อ่างเก็บน้ำเขื่อนอุบลรัตน์)
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
2.1.4.1 ประเมินสถานภาพการใช้ประโยชน์ของสายพันธุ์สัตว์ในการผลิตปศุสัตว์ เพื่อรวบรวมข้อมูลและศักยภาพของชนิดพันธุ์สัตว์ที่มีอยู่ในประเทศไทย และใช้เป็นฐานในการพัฒนาปรับปรุงการผลิตสัตว์ในอนาคต รวมทั้งพัฒนาดัชนีชี้วัดความยั่งยืนในการใช้และการผลิตสินค้าปศุสัตว์ 1. สำรวจจัดจำแนกและประเมินสถานภาพของพันธุ์ ปศุสัตว์และจัดทำระบบฐานข้อมูล
2.1.4.2 อนุรักษ์และปกป้องคุ้มครองความหลากหลายทางพันธุกรรมที่ใช้ในการผลิตอาหารและการเกษตร 1. จัดทำแนวทางการระมัดระวังความเสียหายอันเนื่องมาจากสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรมที่อาจเกิดขึ้นต่อความหลากหลายทางพันธุกรรมทางการเกษตรและสายพันธุ์ป่า รวมทั้งชนิดพันธุ์ที่ใกล้สูญพันธุ์ เฉพาะถิ่นหายาก
2. พัฒนาเทคโนโลยีการเก็บรักษาเชื้อพันธุกรรมที่ใช้ในการผลิตอาหารและการเกษตร
2.1.4.3 สำรวจ รวบรวมและศึกษาเชื้อพันธุกรรมพืชและสัตว์ป่า กลุ่มที่สำคัญ จากแหล่งพันธุกรรมต่างๆ 1. อนุรักษ์ข้าวป่าในสภาพธรรมชาติ
2. การอนุรักษ์และใช้ประโยชน์จากความหลากหลายทางชีวภาพพืชอาหารสัตว์
3. รวบรวมและจัดทำข้อมูลพันธุกรรมระดับชีวโมเลกุล (ข้อมูลดีเอ็นเอ) ของพืชและสัตว์ป่าแต่ละชนิดที่สำคัญจากแหล่งธรรมชาติ
4. โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี สนองพระราชดำริโดยการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย
5. สำรวจรวบรวมและศึกษาเชื้อพันธุกรรมพืชและสัตว์ป่าที่สำคัญจากแหล่งธรรมชาติและนอกถิ่นอาศัย - โครงการบริหารจัดการเชื้อพันธุ์พืชป่าและสัตว์ป่าเพื่อการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์โดยสอดคล้องกับกรอบการดำเนินงานของแผนกลยุทธ์ไอจิ - โครงการจัดทำฐานข้อมูลสมรรถนะแหล่งเชื้อพันธุกรรม - โครงการขยายพันธุ์ไม้ป่าและการคืนพันธุกรรมสู่ถิ่นเดิม - โครงการบริหารจัดการเมล็ดพันธุ์ไม้ป่านอกสภาพถิ่นเดิม
6. สำรวจเก็บรวบรวมพันธุกรรมข้าว
2.1.4.5 การลดความเสี่ยงจากการสูญพันธุ์ของสายพันธุ์พืชพื้นเมืองและสัตว์พื้นเมืองโดยเก็บรักษาสายพันธุ์พืชพื้นเมืองและสัตว์พื้นเมืองของไทยในรูปแบบธนาคารดีเอ็นเอ (Bio-Bank) 1. จัดทำ “ลายพิมพ์ดีเอ็นเอ (DNA Fingerprint)” พืชพื้นเมืองและสัตว์พื้นเมืองของไทย
2. จัดทำแหล่งเก็บรักษาพันธุ์พืชพื้นเมืองและสัตว์พืชเมืองของไทย ในรูปแบบที่มีชีวิต ไม่มีชีวิต (ซาก) และลายพิมพ์ดีเอ็นเอ
3. จัดทำทะเบียนพืชพื้นเมืองและสัตว์พื้นเมืองของไทย
2.1.4.6 สนับสนุนงานวิจัยที่ดำเนินการโดยภาคธุรกิจ องค์กรพัฒนาเอกชนร่วมกับชุมชนท้องถิ่นในการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์พันธุกรรมพืชและสัตว์พื้นเมืองอย่างยั่งยืน 1. ส่งเสริมภาคธุรกิจ องค์กรพัฒนาเอกชนดำเนินการวิจัยพันธุกรรมพืชและสัตว์พื้นเมือง โดยแบ่งปันผลประโยชน์ให้แก่ชุมชนท้องถิ่น - โครงการความร่วมมือทางวิชาการเพื่อการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์พันธุกรรมพืชป่าและสัตว์ป่าที่เกี่ยวข้องกับสมดุลของระบบนิเวศป่าไม้
2.1.4.4 ส่งเสริม และสนับสนุนธนาคารเชื้อพันธุ์พืช สัตว์ และจุลินทรีย์ 1. จัดตั้ง/พัฒนาธนาคารเชื้อพันธุ์พืช สัตว์ และจุลินทรีย์ - โครงการจัดสร้างสวนรวมพันธุ์ไม้ป่า - โครงการปรับปรุงพันธุกรรมไม้ป่า - โครงการจัดสร้างธนาคารจุลินทรีย์ทางสัตวแพทย์
2. โครงการธนาคารเชื้อพันธุ์สัตว์น้ำและพรรณไม้น้ำ เพื่อเก็บรวบรวมเชื้อพันธุ์สัตว์น้ำและพรรณไม้น้ำสายพันธุ์จากธรรมชาติและจากการเพาะเลี้ยงและปรับปรุงพันธุ์ เก็บรักษาระยะยาวโดยวิธีแช่แข็ง การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ การปลูกเลี้ยงในโรงเรือนและระบบไฮโดรโพรนิกส์
3. เครือข่ายคลังเก็บรักษาจุลินทรีย์แห่งประเทศไทย (TNCC) และเชื่อมโยงเครือข่ายระดับอาเซียน
4. โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมกล้วยไม้ : ธนาคารเมล็ดพันธุ์และราไมคอร์ไรซากล้วยไม้
5. โครงการปรับปรุงพัฒนาห้องเก็บรักษาพันธุกรรมพืชในสภาพปลอดเชื้อ ณ สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าฯ
6. โครงการสำรวจความหลากหลายของพืชในภาคเหนือ - ความหลากหลายของพืชมีท่อลำเลียงบริเวณเขาหินปูนในอุทยานแห่งชาติศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย - ความหลากหลายของพืชมีท่อลำเลียงบริเวณเขาหินปูนในอุทยานแห่งชาติดอยหลวง จังหวัดเชียงราย - ความหลากหลายของพืชมีท่อลำเลียงบริเวณเขาหินปูนในอุทยานแห่งชาติถ้ำผาไท จังหวัดลำปาง
7. โครงการสำรวจรวบรวมความหลากหลายทางชีวภาพของพืชพื้นเมือง พืชป่า ที่เป็นเครือญาติกับพืชปลูก
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
2.1.5.1 จัดทำแนวทางและมาตรการที่สอดคล้องกับเป้าหมายและแนวทางอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพของพืชและสัตว์ 1. จัดทำยุทธศาสตร์สำหรับการอนุรักษ์พืชที่ตอบสนองต่อเป้าหมายกลยุทธ์ทั่วโลกว่าด้วยการอนุรักษ์พืช รวมถึงจัดทำแนวทางและกำหนดเป้าหมายการอนุรักษ์พืชในประเทศไทย
2.1.5.2 สร้างเครือข่ายและเสริมสร้างสมรรถนะเครือข่ายในการดำเนินงานตามเป้าหมายและแนวทางการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพของพืชและสัตว์ 1. สร้างเครือข่ายการอนุรักษ์พืชรวมถึงเพิ่มสมรรถนะและเสริมสร้างความเข้มแข็งให้เครือข่าย
เป้าหมาย
ภายในปี พ.ศ. 2559 ลดการคุกคามจากกิจกรรมของมนุษย์ต่อชนิดพันธุ์และถิ่นที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติโดยเฉพาะแนวปะการังและระบบนิเวศเปราะบางที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
ภายในปี พ.ศ. 2559 มีแนวทางในการผนวกเรื่องความหลากหลายทางชีวภาพไว้ในมาตรฐานและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง
ตัวชี้วัด

1 แนวทางในการผนวกเรื่องความหลากหลายทางชีวภาพในมาตรฐานและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

2 จำนวนเครื่องมือ กลไก กฎระเบียบในการป้องกันผลกระทบต่อชนิดพันธุ์และถิ่นที่อยู่อาศัยจากภาวะมลพิษ การประมงเกินขีดจำกัด โครงการพัฒนา และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

มาตรการ
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
2.2.1.1 ส่งเสริมให้มีการปฏิบัติตามมาตรฐานการเพาะปลูกพืชเกษตร และการเลี้ยงปศุสัตว์ โดยคำนึงถึงการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ และส่งเสริมให้เกษตรกรนำไปปฏิบัติ 1. กำหนดมาตรฐานการเพาะปลูกพืชเกษตร และการเลี้ยงปศุสัตว์ โดยคำนึงถึงการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ และส่งเสริมให้เกษตรกรนำไปปฏิบัติ
2.2.1.2 ส่งเสริมให้มีการปฏิบัติตามมาตรฐานการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ โดยคำนึงถึงการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและส่งเสริมให้เกษตรกรนำไปปฏิบัติ 1. กำหนดมาตรฐานการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ โดยคำนึงถึงการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและส่งเสริมให้เกษตรกรนำไปปฏิบัติ
2.2.1.3 ใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพของพืชอย่างยั่งยืน รวมถึงการควบคุมเพื่อให้ผลผลิตที่เก็บเกี่ยวจากพืชป่ามีความยั่งยืน 1. จัดทำทะเบียน ติดตาม และตรวจสอบผลผลิตที่ได้จากพืชป่า
2. จัดทำวิธีการและข้อเสนอแนะการเก็บผลผลิตจากป่าโดยไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ
3. เสริมสร้างแรงจูงใจให้มีการใช้ประโยชน์จากพืชป่าอย่างยั่งยืนเพื่อป้องกันการเก็บเกี่ยวเกินศักยภาพ
4. จัดทำมาตรฐานรับรองผลิตภัณฑ์จากพืชที่ได้มาจากแหล่งที่มีการจัดการอย่างยั่งยืน
5. จัดทำมาตรการส่งเสริมการใช้ผลิตภัณฑ์จากพืช ซึ่งได้มาจากแหล่งที่มีการจัดการอย่างยั่งยืน
2.2.1.4 อนุรักษ์และคุ้มครองพันธุ์พืชป่าไม่ให้สูญพันธุ์เนื่องจากการค้าระหว่างประเทศ 1. ส่งเสริมการบังคับใช้และดำเนินการตามกฎหมายภายใต้อนุสัญญาไซเตสอย่างเคร่งครัด
2. สนับสนุนและเสริมสร้างความเข้มแข็งของเครือข่ายเฝ้าระวังการค้าพืชป่าที่ผิดกฎหมาย
3. ติดตาม ตรวจสอบสถานภาพชนิดพันธุ์พืชป่าที่มีการค้าขายระหว่างประเทศเพื่อจัดทำมาตรการคุ้มครอง
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
2.2.2.1 ส่งเสริมการบริหารจัดการทรัพยากรชายฝั่ง และระบบนิเวศเปราะบางอื่น อย่างผสมผสานและบูรณาการตามโปรแกรมงานของอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ 1. วิเคราะห์ศักยภาพการรองรับผลกระทบในด้านต่างๆ จากกิจกรรมมนุษย์ของระบบนิเวศเปราะบาง เพื่อกำหนดมาตรการรักษาและควบคุมดูแลผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ - ความสามารถในการกลับสู่สภาพเดิมของแนวปะการังในน่านน้ำไทย - ผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพของไลเคน และราทะเล
2. ประเมินพื้นที่ที่เหมาะสมในการฟื้นฟูแนวปะการังที่ได้รับความเสียหายจากปรากฏการณ์ปะการังฟอกขาว
3. ศึกษาผลกระทบต่อระบบนิเวศเปราะบางจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและเตรียมมาตรการเพื่อรับมือในอนาคต
4. ส่งเสริมและสนับสนุนการมีส่วนร่วมของชุมชนท้องถิ่นในการอนุรักษ์ระบบนิเวศทะเล ชายฝั่งและเกาะ และระบบนิเวศเปราะบางอื่น
2.2.2.2 ติดตามตรวจสอบผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพในระบบนิเวศเปราะบาง 1. จัดทำแนวทางสำหรับผู้ปฏิบัติงานในหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อพิจารณาทบทวน ติดตามตรวจสอบ และวางมาตรการลดผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพในระบบนิเวศต่างๆ จากโครงการพัฒนา
2. โครงการแปลงศึกษาถาวรและโครงสร้างสังคมพืชในสวนบ้านร่มเกล้าในพระราชดำริ จ.พิษณุโลก
3. ติดตามตรวจสอบสถานภาพถิ่นอาศัยตามธรรมชาตินอกพื้นที่คุ้มครองทางทะเล ชายฝั่ง และเกาะ ที่ถูกคุกคามหรือถูกแบ่งแยก
4. ติดตามตรวจสอบและประเมินสถานการณ์สูญเสียระบบนิเวศทะเล ชายฝั่งและเกาะ แนวโน้มการเปลี่ยนแปลง และปัจจัยคุกคาม
2.2.2.3 ควบคุมกิจกรรมการประมงไม่ให้กระทบเสียหายรุนแรงต่อชนิดพันธุ์สัตว์น้ำที่ถูกคุกคาม และแหล่งที่อยู่อาศัย 1. ควบคุมกิจกรรมการประมงไม่ให้กระทบเสียหายรุนแรงต่อชนิดพันธุ์สัตว์น้ำที่ถูกคุกคาม และแหล่งที่อยู่อาศัย - โครงการเฝ้าระวัง ตรวจติดตามและควบคุมการทำประมงพื้นที่ทั่วไปครอบคลุมพื้นที่ 23 จังหวัดชายทะเล - โครงการเฝ้าระวัง ตรวจติดตามและควบคุมการทำประมงพื้นที่แหล่งวางไข่และเลี้ยงตัวในวัยอ่อนครอบคลุมพื้นที่ 15 จังหวัดชายทะเล - โครงการเสริมสร้างการจัดการชุมชนประมงต้นแบบ - โครงการยุวและเยาวชนประมง - โครงการการปฏิบัติงานร่วมเครือข่ายเฝ้าระวังการทำประมง
2. ทบทวนช่องว่างของกฎหมาย นโยบายที่เอื้อต่อการประมงอย่างไม่ยั่งยืน
3. ศึกษาเส้นทางและผลกระทบของชนิดพันธุ์ที่มีการเคลื่อนย้ายข้ามถิ่นภายในประเทศ
4. ส่งเสริมการจัดการสัตว์น้ำเพื่อการประมงตามข้อถือปฏิบัติเพื่อการประมงอย่างรับผิดชอบ (code of conduct for responsible fisheries)
5. วิเคราะห์แนวโน้มปริมาณสัตว์น้ำต่อกำลังการจับและศักยภาพการจับสัตว์น้ำ
6. กำหนดมาตรการแก้ไขผลกระทบการเก็บเกี่ยวสัตว์น้ำต่อปริมาณสัตว์น้ำสำรองและระบบนิเวศที่เป็นแหล่งวางไข่และอนุบาลตัวอ่อน
2.2.2.4 วางกลไกควบคุมและติดตามตรวจสอบผลกระทบมลพิษต่อระบบนิเวศ 1. จัดทำและรักษาระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมตามมาตรฐาน ISO 14001 อย่างต่อเนื่องสำหรับกิจกรรมหลักประเภทโรงไฟฟ้า เขื่อน เหมือง และสถานีไฟฟ้าแรงสูง
2. จัดให้มีระบบหรือช่องทางการมีส่วนร่วมของชุมชน ประชาชนในการติดตามตรวจสอบผลกระทบของมลพิษ - แผนงานการสร้างเครือข่ายติดตามตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อมโรงไฟฟ้าโดยชุมชนท้องถิ่น (โรงไฟฟ้าจะนะ, โรงไฟฟ้าพระนครเหนือ,โรงไฟฟ้าวังน้อย)
3. ติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำทะเล ปริมาณมวลสารในทะเลและปรากฏการณ์น้ำทะเลเปลี่ยนสี (red tide)
4. ติดตามและประเมินคุณภาพสิ่งแวดล้อม (คุณภาพแหล่งน้ำผิวดิน น้ำทะเล และผลกระทบจากกากของเสียอันตราย)
5. ติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำและสภาพแวดล้อมในพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญ เพื่อวิเคราะห์ปัญหาสาเหตุของมลพิษและผลกระทบต่อระบบนิเวศ
6. กำหนดนโยบายและมาตรการบริหารจัดการมลพิษ
2.2.2.5 ทบทวนหลักเกณฑ์ กฎระเบียบ กฎหมายเพื่อวางรูปแบบ/กรอบแนวทางการหยุดยั้งการทำลายระบบนิเวศประเภทต่างๆ 1. ศึกษาเพื่อทบทวน ปรับปรุงและยกระดับกฎระเบียบ เกณฑ์ แนวทางปฏิบัติว่าด้วยการวิเคราะห์ผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพในกรณีระบบนิเวศเปราะบาง (เกาะ,ป่าต้นน้ำ) (Intensive biodiversity impact assessment) เข้าสู่นโยบายและกฎหมายการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม
2. ศึกษาจัดทำกฎระเบียบที่แก้ไขการใช้กฎหมายที่เอื้อต่อการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศธรรมชาติไปเป็นพื้นที่ใช้ประโยชน์
2.2.2.6 ส่งเสริมกระบวนการชดใช้และเยียวยากรณีการพัฒนาก่อให้เกิดผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ 1. ส่งเสริมอาชีพทดแทนอาชีพที่เกี่ยวกับการทำลายหรือก่อให้เกิดการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ
2. ศึกษาเพื่อผนวกมาตรการชดใช้และเยียวยาผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพไว้ในกฎระเบียบ
2.2.2.7 จัดหาเงินทุนสนับสนุนการจัดการพื้นที่คุ้มครองหรือระบบนิเวศที่สำคัญ 1. จัดทำมาตรการ/กลไกทางการเงินหรือเงินอุดหนุนจากผู้ได้รับประโยชน์ไปยังผู้รักษาทรัพยากร
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
2.2.3.1 ส่งเสริมให้มีการสำรวจโรคติดต่อที่มีความสำคัญระหว่างสัตว์ป่าและปศุสัตว์ 1. สำรวจโรคปากเท้าเปื่อยและโรคติดต่อสำคัญ ในกระทิง ณ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า เขาแผงม้า
2. สำรวจโรคติดต่อที่สำคัญในหมูป่า
2.2.3.2 ส่งเสริมให้มีการสำรวจโรคและสร้างมาตรการควบคุมป้องกันโรคติดต่อจากสัตว์สู่คน 1. สำรวจโรคในสัตว์ป่ากลุ่มชะมด-อีเห็น
2. สำรวจวัณโรคในสัตว์เลี้ยงและควาญช้าง
2.2.3.3 ป้องกันการเกิดโรคระบาด 1. แก้ไขปัญหาการเกิดโรคระบาดในกุ้ง
2.2.3.4 การเฝ้าระวังโรคอุบัติใหม่และเชื้อดื้อยา 1. โครงการสำรวจและเฝ้าระวังเชื้อดื้อยาในปศุสัตว์
2. โครงการจัดตั้งธนาคารจุลินทรีย์ทางสัตว์
3. ป้องกันและควบคุมโรคอุบัติใหม่ในสัตว์ธรรมชาติ
4. โครงการสำรวจและศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพของจุลินทรีย์ก่อโรคในปศุสัตว์
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
2.2.4.1 พัฒนาและส่งเสริมให้มีการดำเนินการตามวิธีการปฏิบัติที่ดีในการผลิตและบริโภคอย่างยั่งยืนเพื่อสร้างความมั่นคงด้านอาหาร สุขภาพ และความเข้มแข็งของชุมชน เช่น ส่งเสริมกิจกรรมเกตรในชุมชนเมืองตามหลักแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง 1. ส่งเสริมเกษตรกรรมยั่งยืนและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม โดยการส่งเสริมและสนับสนุนการใช้สารสกัดทางชีวภาพ และเกษตรอินทรีย์แทนการใช้สารเคมี
2. เผยแพร่องค์ความรู้การเพิ่มประสิทธิภาพในกระบวนผลิตปศุสัตว์ให้ได้มาตรฐานปลอดภัยและ เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม
3. ส่งเสริมการขยายพื้นที่อนุรักษ์สัตว์น้ำเพื่อการประมงทะเลพื้นบ้าน และการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำเศรษฐกิจที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม
4. สร้างองค์ความรู้ให้กับเกษตรกรโดย การถ่ายทอดกระบวนการเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง และถ่ายทอดเทคโนโลยีสมัยใหม่ผสมผสานกับภูมิปัญญาท้องถิ่น
2.2.4.2 สนับสนุนให้สถานที่ราชการ สถานศึกษาและศาสนสถาน เป็นพื้นที่นำร่องกิจกรรมการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ เช่น ศูนย์รวบรวมพันธุ์ไม้พื้นถิ่น ภูมิปัญญาและวัฒนธรรม พื้นที่สีเขียวในอาคาร เป็นต้น 1. ส่งเสริมและเพิ่มศักยภาพขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมเมืองได้อย่างมีประสิทธิภาพ ภายใต้การมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในพื้นที่
2.2.4.4 สนับสนุนให้มีศูนย์รวบรวมองค์ความรู้ให้เป็นแหล่งเรียนรู้และจัดแสดงการใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน ภูมิปัญญาวัฒนธรรมท้องถิ่น งานวิจัยชุมชน ทั้งในส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค จังหวัด และระดับท้องถิ่น 1. โครงการศูนย์รวบรวมองค์ความรู้และจัดแสดงการใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพ
2. สนับสนุนศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้และพัฒนาทรัพยากรป่าชายเลนให้มีความพร้อมในการเป็นแหล่งเรียนรู้
3. สร้างศูนย์พัฒนาการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างยั่งยืนของชุมชน
2.2.4.3 ส่งเสริมการพัฒนาท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนโดยการมีส่วนร่วมของท้องถิ่น โดยคำนึงถึงความสามารถในการให้บริการของระบบนิเวศ และการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ 1. โครงการแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศ
2. ส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และผู้ประกอบการท่องเที่ยว รวมถึงส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาและจัดการการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและการท่องเที่ยวที่ยั่งยืน
3. ส่งเสริมการพัฒนาศึกษาวิจัยและส่งเสริมการลงทุนเพื่อพัฒนาและสนับสนุนการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและการท่องเที่ยวที่ยั่งยืน
4. จัดทำและเสริมสร้างสมรรถนะในการดำเนินการตามกลไกการเฝ้าระวังและติดตามผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพจากการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในระดับท้องถิ่น
เป้าหมาย
ภายในปี พ.ศ. 2559 ประสิทธิภาพในการบริหารจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำเพิ่มขึ้นในทุกระดับ
ตัวชี้วัด

1 จำนวนนโยบาย และแผนในระดับต่างๆ ที่ได้รับการผนวกเรื่องการจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำ

2 มีเครื่องมือ กลไก กฎระเบียบที่เกี่ยวข้องเพื่อปกป้องคุ้มครอง อนุรักษ์ เฝ้าระวัง รักษา ระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ

3 พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติของประเทศไทยได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระหว่างประเทศ หรือแรมซาร์ไซต์เพิ่มขึ้นอย่างน้อย 5 แห่ง

4 จำนวนระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำที่ได้รับการยกระดับให้มีสถานภาพดีขึ้นกว่าเดิม

5 จำนวนจังหวัดที่มีทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำของจังหวัด

มาตรการ
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
2.3.1.1 สนับสนุนให้ภาคส่วนที่เกี่ยวข้องดำเนินการจัดทำแผนการจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ และระดับชาติ พร้อมทั้งผลักดันให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำแผนไปผสานสอดแทรกเข้าสู่นโยบายและแผนในระดับจังหวัด ท้องถิ่น และชุมชน 1. ส่งเสริมให้การอนุรักษ์และใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำเป็นวาระแห่งชาติ
2. จัดตั้งคณะกรรมการเพื่อการบูรณาการความหลากหลายทางชีวภาพ/พื้นที่ชุ่มน้ำ ในระดับนโยบายและแผนแต่ละภาคส่วน
2.3.1.2 จัดทำและสนับสนุนการดำเนินการตามแนวทางปฏิบัติที่ดีสำหรับการบริหารจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำ 1. การจัดทำคู่มือมาตรฐานการจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระหว่างประเทศ
2. โครงการวางแผนการใช้ที่ดินเพื่อส่งเสริมการใช้พื้นที่ชุ่มน้ำอย่างยั่งยืน
3. การรวบรวมแนวทางปฏิบัติที่ดีในการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำอย่างชาญฉลาด
2.3.1.3 ผลักดันให้ประเด็นความหลากหลายทางชีวภาพอยู่ในหลักเกณฑ์การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมเพื่อคุ้มครองพื้นที่ชุ่มน้ำ พื้นที่สำคัญทางความหลากหลายทางชีวภาพ และสร้างสมดุลระหว่างการพัฒนาและการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศ 1. ศึกษาและจัดทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับชาติและระดับนานาชาติ จำนวน 5 แห่ง
2. ศึกษาผลกระทบของการขุดลอกหรือการดำเนินการใดๆ ที่อาจส่งผลเสียที่มากกว่าการได้แค่พื้นที่เก็บกักน้ำ โดยมีแผนการบริหารจัดการน้ำที่ได้มา รูปแบบการขุดลอกที่จะอนุรักษ์ระบบนิเวศ รูปแบบการพัฒนาแหล่งน้ำบางแห่งที่อยู่ใกล้ชุมชนให้เป็นแหล่งพักผ่อนหย่อนใจหรือให้สามารถใช้ประโยชน์ได้สูงสุด
2.3.1.4 ผลักดันให้มีการดำเนินการตามมติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2552 เรื่อง ทะเบียนรายนามพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ และระดับชาติของประเทศไทย และมาตรการอนุรักษ์พื้นที่ชุ่มน้ำ 1. จัดทำขอบเขตพื้นที่ชุ่มน้ำพร้อมแนวกันชนโดยประชาชนมีส่วนร่วม
2. ติดตามการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ชุ่มน้ำที่ได้รับการพัฒนาในรูปแบบต่างๆ เพื่อกำหนดขอบเขตการพัฒนาพื้นที่ชุ่มน้ำให้อยู่ในความสมดุล
3. การติดตามผลการดำเนินงานตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2552
4. การสำรวจและจัดทำทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำระดับจังหวัดทุกจังหวัด
2.3.1.5 ผสานการดำเนินกิจกรรมของหน่วยงานองค์กรพัฒนาเอกชน และชุมชนที่เกี่ยวข้องเข้าด้วยกันเพื่อผลักดันให้สามารถลดการสูญเสียระบบนิเวศ เช่น พื้นที่ชุ่มน้ำ ระบบนิเวศเกษตรบนพื้นที่สูง 1. ส่งเสริมบทบาทสตรีท้องถิ่นในการอนุรักษ์พื้นที่ชุ่มน้ำ
2. ส่งเสริมบทบาทของชุมชนที่อนุรักษ์พื้นที่ชุ่มน้ำในท้องถิ่นได้อย่างมีประสิทธิผล
3. ส่งเสริมความเข้าใจเรื่องมูลค่าบริการจากพื้นที่ชุ่มน้ำในเรื่องน้ำ การเกื้อกูลต่อสุขอนามัย และการกินดีอยู่ดี ตลอดจนความผาสุกของชุมชนที่เกี่ยวข้อง
2.3.1.6 ส่งเสริมให้มีการจัดทำแผนการบริหารจัดการพื้นที่โดยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน ควบคู่ไปกับการประเมินสถานภาพ/ศักยภาพในแต่ละระบบนิเวศที่มีความสำคัญและศึกษาผลกระทบให้ครอบคลุมทุกมิติ 1. วางรูปแบบและกฎเกณฑ์ที่เหมาะสมสำหรับชุมชน ท้องถิ่นในการเฝ้าระวังรักษาระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ - จัดทำแผนยุทธศาสตร์/แผนการจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำระดับจังหวัด - ศึกษาการเกิดโรคในคนที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ชุ่มน้ำ รวมทั้งพฤติกรรมเสี่ยงของประชาชนที่สัมพันธ์กับโรค ได้แก่ โรคพยาธิใบไม้ในตับ โรคพยาธิใบไม้ในเลือด โรคฉี่หนู และโรคที่เกิดจากแมลงพาหะนำโรคอื่นๆ เช่น ไข้เลือดออก มาลาเรีย เป็นต้น
2. ติดตามประเมินผลการดำเนินงานเพื่อเฝ้าระวังระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ
2.3.1.7 ส่งเสริมและสนับสนุนความร่วมมือการป้องกันและติดตามตรวจสอบเฝ้าระวังกิจกรรมและการใช้ประโยชน์ในระบบนิเวศต่างๆ 1. ส่งเสริมการศึกษาผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินเพื่อการพัฒนาของมนุษย์
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
2.3.2.1 ดำเนินงานตามพันธกรณี โปรแกรมงาน ข้อมมติของสมัชชาภาคี และการริเริ่มของอนุสัญญาว่าด้วยพื้นที่ชุ่มน้ำ และอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ 1. ติดตามตรวจสอบสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระหว่างประเทศหรือแรมซาร์ไซต์
2. จัดตั้งเครือข่ายพื้นที่ชุ่มน้ำระดับชาติ - สนับสนุนให้มีการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนในพื้นที่แรมซาร์ไซต์ ตลอดจนจัดทำมาตรฐานการท่องเที่ยวในพื้นที่ชุ่มน้ำ
3. ฟื้นฟูระบบพื้นที่ชุ่มน้ำและปรับปรุงภูมิทัศน์เพื่อสร้างแหล่งเรียนรู้เกี่ยวกับระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ - หนองเล็งทราย หนองฮ่าง กว๊านพะเยา จังหวัดพะเยา - หนองกอมเกาะ จังหวัดหนองคาย - เขตห้ามล่าสัตว์ป่าดูนลำพัน จังหวัดมหาสารคาม - เขตห้ามล่าสัตว์ป่าวัดไผ่ล้อม จังหวัดปทุมธานี - เขตห้ามล่าสัตว์ป่าตาลเอน และพื้นที่ชุ่มน้ำทุ่งมหาราช จังหวัดพระนครศรีอยุธยา - เขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนองแวง จังหวัดชัยภูมิ - เขตห้ามล่าสัตว์ป่าหนองหัวคู จังหวัดหนองบัวลำภู - เขตห้ามล่าสัตว์ป่าทะเลสาบ จังหวัดสงขลา
2.3.2.2 นำเสนอให้พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญเป็นแรมซาร์ไซต์ (Ramsar site) และจัดทำแผนการจัดการอย่างมีส่วนร่วม กำหนดเขตอนุรักษ์/เขตการใช้ประโยชน์ พร้อมทั้งจัดตั้งคณะกรรมการกำกับดูแลการบริหารจัดการแรมซาร์ไซต์ เฉพาะแห่ง 1. เสนอพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติและระดับชาติขึ้นทะเบียนเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระหว่างประเทศ (แรมซาร์ไซต์) อย่างน้อยปีละ 3 แห่ง
2. การสำรวจ จำแนกและจัดทำฐานข้อมูลทะเบียนชื่อพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับท้องถิ่น
3. การวางแผนการใช้ที่ดินเพื่อบริหารจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำ ที่มีความสำคัญระหว่างประเทศ
4. จัดทำผังเมืองรวม/ผังเมืองเฉพาะเพื่อกำหนดให้พื้นที่ชุ่มน้ำธรรมชาติเป็นพื้นที่เขียวหรือพื้นที่อนุรักษ์
5. จัดทำแผนการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์สำหรับพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระหว่างประเทศอย่างยั่งยืน โดยมีการแบ่งเขตการใช้ประโยชน์พื้นที่เป็นเขตพัฒนา เขตอนุรักษ์ พร้อมทั้งกำหนดแนวกันชนพื้นที่ และกิจกรรมที่สามารถกระทำได้และห้ามกระทำในพื้นที่ ปีละ 2 แห่ง
2.3.2.3 สำรวจพื้นที่ชุ่มน้ำเพิ่มเติมทั้งกายภาพและชีวภาพ และสังคมเศรษฐกิจเพื่อทบทวน และปรับปรุงทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญของประเทศไทยและทบทวนแก้ไข เพื่อเปลี่ยนแปลงกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้สามารถปกป้องคุ้มครองพื้นที่ชุ่มน้ำ ได้อย่างมีประสิทธิผล 1. ปรับปรุงกฎระเบียบที่เกี่ยวข้องเพื่อคุ้มครองพื้นที่ชุ่มน้ำอย่างมีประสิทธิผล
2. ติดตามตรวจสอบสถานภาพและจัดทำขอบเขตพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับท้องถิ่นทั่วประเทศ
3. สำรวจและจัดทำทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับท้องถิ่น ประเภทหนอง บึง พรุ ในแต่ละลุ่มน้ำ
4. ประเมินสถานภาพทางประชากรและการแพร่กระจายของนกน้ำขนาดใหญ่ในพื้นที่ชุ่มน้ำของประเทศไทยเพื่อกำหนดกรอบด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูประชากร
5. ศึกษาผลกระทบของสภาวะโลกร้อนต่อการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ การเปลี่ยนแปลงประชากรและการสร้างรังวางไข่ของนกน้ำในประเทศไทยในพื้นที่ชุ่มน้ำ
6. ทบทวนสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำทั่วประเทศ
7. สำรวจสถานภาพพื้นที่พรุ/หนองบึงน้ำจืดในประเทศไทย
8. ศึกษาชนิดและประชากรนกน้ำและนกอพยพในพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญเร่งด่วนในการศึกษา - เขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขื่อนป่าสัก - พื้นที่ชุ่มน้ำที่เป็นเกาะต่างๆ ในภาคใต้ - พื้นที่ชุ่มน้ำลุ่มแม่น้ำมูล - พื้นที่ชุ่มน้ำลุ่มแม่น้ำโขงตอนล่าง - พื้นที่ชุ่มน้ำที่ราบลุ่มภาคกลางตอนล่าง - พื้นที่ชุ่มน้ำแม่น้ำยม - พื้นที่ชุ่มน้ำปากแม่น้ำเวฬุ และอ่าวคุ้งกระเบน
9. ศึกษาประชากรนกอพยพในพื้นที่ชุ่มน้ำที่อยู่ในพื้นที่อนุรักษ์
10. ปรับปรุงและจัดทำข้อมูลพื้นที่ชุ่มน้ำเพื่อทบทวนและปรับปรุงทะเบียนพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระหว่างประเทศ โดยใช้ภาพถ่ายออร์โธสีร่วมกับภาพถ่ายทางดาวเทียม
11. ศึกษาผลกระทบของการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ การใช้พื้นที่ต่อระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพและการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชีวภาพในพื้นที่ชุ่มน้ำบึงบอระเพ็ด
2.3.2.4 ผสานการดำเนินกิจกรรมของหน่วยงานองค์กรพัฒนาเอกชน และชุมชนที่เกี่ยวข้องกับพื้นที่ชุ่มน้ำเข้าด้วยกัน เพื่อผลักดันให้สามารถลดการสูญเสียระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำลงอย่างมีนัยสำคัญภายในปี พ.ศ. 2560 1. จัดประชุมเชิงปฏิบัติการระหว่างองค์กรพัฒนาเอกชนเพื่อเสนอผลการดำเนินงานที่เกี่ยวข้องกับพื้นที่ชุ่มน้ำตลอดจนการแลกเปลี่ยนปัญหาและประสบการณ์ในการทำงาน
2. ส่งเสริมและสนับสนุนให้ภาคประชาชนเป็นผู้เสนอพื้นที่ชุ่มน้ำขึ้นทะเบียนเป็นแรมซาร์ไซต์
3. อนุรักษ์ ปรับปรุงและฟื้นฟูพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับท้องถิ่น ประเภท หนอง บึง และพรุโดยไม่กระทบต่อระบบนิเวศธรรมชาติดั้งเดิม
เป้าหมาย
ภายในปี พ.ศ. 2559 มีการจำแนกระบุและจัดทำทะเบียนของชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานในระบบนิเวศวิทยาต่างๆ และเส้นทางการแพร่ระบาดที่สำคัญ
ตัวชี้วัด

1 มีข้อมูลทะเบียนชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานและเส้นทางการแพร่ระบาดตามลำดับความสำคัญ

มาตรการ
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
2.4.1.1 จำแนก ระบุ และจัดลำดับความสำคัญของชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน 1. ศึกษาและประเมินชนิดพันธุ์ต่างถิ่น รวมถึงจัดลำดับชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานในพื้นที่อนุรักษ์ - โครงการศึกษาและประเมินชนิดพันธุ์ต่างถิ่นในสวนพฤกษศาสตร์ สวนพฤกษศาสตร์วรรณคดีและสวนรวมพรรณไม้ป่า 16 สวน
2. ศึกษา สำรวจ และจัดลำดับชนิดพันธุ์ต่างถิ่น รวมทั้งจัดลำดับชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่ส่งผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ ระบบนิเวศ สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสุขอนามัยของชุมชน
3. ปรับปรุงทะเบียนชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่ควรป้องกัน ควบคุมและกำจัดของประเทศไทย
2.4.1.2 ศึกษา จำแนก จัดลำดับเส้นทางและวิธีการเข้ามาของชนิดพันธุ์ต่างถิ่น รวมทั้งศึกษา สำรวจ ในแง่ของการแพร่กระจายและแนวโน้มการรุกรานตลอดจนผลกระทบต่อระบบนิเวศ 1. ศึกษา สำรวจ รวบรวม ประเมินเส้นทางและวิธีการเข้ามาของชนิดพันธุ์ต่างถิ่นทั้งการตั้งใจนำเข้าและติดเข้ามากับสิ่งอื่น รวมถึงปัจจัยในการแพร่ระบาด แนวโน้ม และความรุนแรงในการรุกรานและผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ และจัดทำมาตรการกำจัด/ควบคุม เช่น - นำเข้าเพื่อเป็นสัตว์เลี้ยง สัตว์สวยงามใน aquarium และ terrarium เหยื่อ และอาหาร - นำเข้าเพื่อการศึกษาวิจัย : โครงการการจัดทำแผนประชากรสัตว์ - ติดมาจากน้ำอับเฉาและชนิดพันธุ์เกาะติด : โครงการศึกษาชนิดพันธุ์ต่างถิ่นและชนิดพันธุ์เกาะติด (biofouling) จากกิจกรรมการเดินเรือ - นำเข้าเพื่อประโยชน์ทางการเกษตรและปศุสัตว์ - นำเข้าเพื่อประโยชน์ด้านการอนุรักษ์ - ติดมากับการท่องเที่ยว และอื่นๆ
2. มดต่างถิ่นที่รุกรานที่มีผลกระทบต่อสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังในพื้นที่อนุรักษ์
3. จำแนกชนิดและจำนวนของชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่เข้ามาในแต่ละเส้นทาง เพื่อหาเส้นทางที่มีชนิดพันธุ์เข้ามาในประเทศมากที่สุด
4. ศึกษาเส้นทางและผลกระทบของชนิดพันธุ์ที่มีการเคลื่อนย้ายข้ามถิ่นภายในประเทศ
5. ติดตาม ตรวจสอบชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานแล้ว และมีแนวโน้มรุกรานที่สำคัญ และดำเนินปฏิบัติการกำจัด/ควบคุม
2.4.1.3 ปรับปรุงกลไก และประสานความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการจัดการชนิดพันธุ์ต่างถิ่น และชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน 1. จัดทำแนวทางประเมินชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่อาจส่งผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ ระบบนิเวศ เศรษฐกิจ และสุขอนามัยของประชาชนในประเทศไทย
2. ขยายขอบเขตการดำเนินงานของหน่วยงานภายในประเทศที่เกี่ยวข้องกับ CITES IPPC OIE ให้ครอบคลุมเรื่องชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานและสอดคล้องกับการดำเนินงานสากล
3. โครงการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อทำคู่มือการดูแลจัดการชนิดพันธุ์ต่างถิ่น (both exotic and invasive alien species) ในสวนพฤกษศาสตร์
2.4.1.4 จัดทำ พัฒนา ปรับปรุง กลไก เกณฑ์ กฎระเบียบ เพื่อควบคุม ดูแล กำจัดชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่คุกคามความหลากหลายทางชีวภาพ 1. พัฒนากฎ/ระเบียบ/แนวทาง หรือระบบการควบคุมดูแลการแพร่กระจายของชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน และจัดทำกลไกการป้องกัน ประเมินวิเคราะห์ความเสี่ยงของชนิดพันธุ์สัตว์น้ำต่างถิ่นที่เข้ามาใช้ประโยชน์ในประเทศ
2. ศึกษากฎหมาย มาตรการ กลไกที่เกี่ยวข้องกับชนิดพันธุ์ต่างถิ่นทางทะเล เพื่อวางมาตรการ กลไกภายในประเทศให้สามารถควบคุมและจัดการชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานทางทะเลได้
3. ปรับปรุงมาตรการ กฎระเบียบ กลไกการดำเนินงานทางกฎหมายและวิธีปฏิบัติในการบริหารจัดการให้สามารถป้องกัน ควบคุมและกำจัดชนิดพันธุ์ต่างถิ่นในพื้นที่อนุรักษ์สอดคล้องกับการดำเนินงานสากล
2.4.1.5 ส่งเสริมการศึกษาวิจัยด้านการนำชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานหรือมีแนวโน้มที่รุกรานไปใช้ประโยชน์ 1. ศึกษาวิจัยการนำชนิดพันธุ์ต่างถิ่นไปใช้ประโยชน์เพื่อลดปัญหาการแพร่ระบาด
2. โครงการวิจัยการปลูกทดสอบแม่ไม้ยูโรฟิลลา เพื่อผลิตเมล็ดพันธุ์คุณภาพสูง
3. ศึกษาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่มีผลต่อการแพร่กระจายของชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
4. ศึกษาวิธีการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในการป้องกัน ควบคุม กำจัดชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน
5. ศึกษาเปรียบเทียบประโยชน์และผลกระทบของชนิดพันธุ์ต่างถิ่นในด้านสิ่งแวดล้อม ความหลากหลายทางชีวภาพ เศรษฐกิจ
2.4.1.6 ติดตามและเฝ้าระวังการรุกรานของชนิดพันธุ์ต่างถิ่น 1. ส่งเสริมให้ประชาชนในพื้นที่มีส่วนร่วมในการเฝ้าระวัง ติดตาม กำจัด ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน
2. เฝ้าระวังการแพร่ระบาด และลดผลกระทบของชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน
2.4.1.7 เสริมสร้างสมรรถนะให้กับหน่วยงานและเจ้าหน้าที่ของรัฐและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมทั้งประชาชนให้สามารถตรวจสอบ ป้องกัน เฝ้าระวัง ควบคุม และกำจัดชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน 1. ฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ระดับปฏิบัติการให้สามารถจำแนกและรายงานการแพร่ระบาดของชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานได้ พร้อมทั้งสามารถกำจัดชนิดพันธุ์ต่างถิ่นเหล่านั้นได้อย่างถูกวิธี
2. จัดทำช่องทางและสร้างเครือข่ายการแจ้งข้อมูลชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
3. สร้างกลุ่มเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญ นักวิจัย นักปฏิบัติที่เกี่ยวข้องกับชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
4. จัดทำเครื่องมืออย่างง่ายสำหรับการจำแนกชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน
เป้าหมาย
ภายในปี พ.ศ. 2559 มีการบังคับใช้กฎหมายและข้อบังคับต่างๆ ที่เกี่ยวกับการควบคุม ดูแลมิให้เกิดผลกระทบทางลบต่อความหลากหลายทางชีวภาพจากการใช้เทคโนโลยีชีวภาพสมัยใหม่
ตัวชี้วัด

1 มีเครื่องมือ กลไก สำหรับประเทศไทยในการกำกับดูแลด้านความปลอดภัยทางชีวภาพ ให้กับหน่วยงานและภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง

มาตรการ
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
2.5.1.1 ทบทวน ปรับปรุง กรอบงานความปลอดภัยทางชีวภาพแห่งชาติปี 2550 เพื่อสนับสนุนการปฏิบัติงานในการใช้ประโยชน์และการควบคุมดูแลสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรมของประเทศ 1. การศึกษาเชิงนโยบาย/มาตรการ ควบคุมดูแลความปลอดภัยทางชีวภาพในการใช้ประโยชน์จุลินทรีย์ดัดแปลงพันธุกรรมที่ไม่ก่อโรคในสภาพควบคุมระดับอุตสาหกรรมให้สอดคล้องกับพันธกรณีพิธีสารคาร์ตาเฮนาว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพ
2. ศึกษาวิเคราะห์กรอบงานความปลอดภัยทางชีวภาพเพื่อควบคุมดูแลสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม (LMOs) ที่นำไปใช้โดยตรงเป็นอาหารคน หรืออาหารสัตว์ และกระบวนการแปรรูป
2.5.1.2 พัฒนากลไกการประสานงาน และเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารความปลอดภัยทางชีวภาพ เพื่อเชื่อมโยงกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งภายในและภายนอกประเทศ 1. เพิ่มประสิทธิภาพและขยายเครือข่ายศูนย์เผยแพร่ข้อมูลข่าวสารการดำเนินงานด้านความปลอดภัยทางชีวภาพ (BCH)
2.5.1.3 เสริมสร้างสมรรถนะด้านความปลอดภัยทางชีวภาพ แก่หน่วยงานต่างๆ รวมทั้ง เอกชน และประชาชน 1. เพิ่มสมรรถนะสำหรับนักประเมินและวิเคราะห์ความเสี่ยงของสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม
2. เสริมสร้างสมรรถนะด้านความปลอดภัยทางชีวภาพของห้องปฏิบัติการโครงการศูนย์นวัตกรรมการผลิตหัวเชื้อจุลินทรีย์
3. แผนงานการเสริมสร้างความรู้ด้านความปลอดภัยทางชีวภาพสำหรับนักวิชาการ นักวิจัยทั้งภาครัฐและเอกชน
4. พัฒนาประสิทธิภาพห้องปฏิบัติการเพื่อทดสอบความปลอดภัยทางชีวภาพของสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม
2.5.1.4 วางระบบแนวทางปฏิบัติในการกำกับดูแลการใช้สิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม และผลักดันให้มีการดำเนินการตาม (ร่าง) พระราชบัญญัติ ว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพของเทคโนโลยีชีวภาพสมัยใหม่ พ.ศ. .... 1. ดำเนินการเพื่อบังคับใช้พระราชบัญญัติว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพของเทคโนโลยีชีวภาพสมัยใหม่ พ.ศ. .... และจัดทำกฎกระทรวง ระเบียบ หลักเกณฑ์ ที่เกี่ยวข้อง
2.5.1.5 การอนุวัตการตามพิธีสาร คาร์ตาเฮนาว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพ และพิธีสารนาโงยา-กัวลาลัมเปอร์ว่าด้วยการรับผิดและ ชดใช้ตามพิธีสารคาร์ตาเฮนาฯ 1. การจัดทำแนวทางปฏิบัติ/หลักเกณฑ์ในการพิจารณาประเมินความเสียหายตามบริบทของพิธีสารเสริมฯ
2. การให้สัตยาบันพิธีสารเสริมนาโงยากัวลาลัมเปอร์ ว่าด้วยการรับผิดและชดใช้ตามพิธีสารคาร์ตาเฮนาว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพ
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ
2.5.2.1 จัดเตรียมกฎเกณฑ์และแนวทางในเรื่องการรับผิดและชดใช้เมื่อเกิดความเสียหายต่อความหลากหลายทางชีวภาพ ซึ่งเป็นผลมาจากการขนส่ง การนำผ่าน การดูแล และการใช้สิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรมที่เคลื่อนย้ายข้ามพรมแดน 1. จัดทำแนวทางระมัดระวังล่วงหน้าด้านความปลอดภัยทางชีวภาพเพื่อรองรับการเข้าสู่ประชาคมอาเซียน
2. สนับสนุนการดำเนินงานตามแนวทางระมัดระวังล่วงหน้าในการเคลื่อนย้ายสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรมเคลื่อนย้ายข้ามพรมแดนอย่างปลอดภัย